• Zincirdeki Zayıf Halka

    Araba hobinizi tatmin etmek için eski bir vosvos satın aldığınızı düşünelim. Döküntü durumdaki arabaya baktığınızda arabanın performansını arttırmak için yapabileceğiniz bir çok şey olduğunu gördünüz. Fakat arabanız saatte 30 km. hızın üzerine çıkamadığı için ilk düzeltmeniz gereken şeyin motor olduğuna karar verdiniz.
    Arabanın motoru üzerinde bir süre çalıştıktan sonra arabayı düz yolda saatte 60 km. hızla gidebilecek bir hale getirdiniz. Fakat bu hızdan sonra araba inanılmaz derecede titremeye başlıyor. Arabanın titremesinin sebebinin direksiyon sistemi olduğunu düşünüyorsunuz. Buna rağmen motor üzerinde çalışmaya devam ediyorsunuz. Artık arabanız saatte 60 km. hızı aşabiliyor fakat bu hızda o kadar titriyor ki arabayı bu hızda kullanabilmek neredeyse imkansız. Arabanız şu anda kritik bir
    noktaya gelmiştir. Şu aşamada arabanıza takacağınız bir Porsche motoru bile arabanızın titremesini engelleyemeyecek ve performansına bir katkıda bulunmayacaktır. Kısacası arabanızın performansı en zayıf bölümünü, yani direksiyon sistemini düzeltyene kadar artmayacaktır.

    Zincirdeki en zayıf halka prensibi
    Araba örneğinde olduğu gibi kaya tırmanış performansı da harekete etki eden bir çok değişik yeteneğin bir bileşkesidir. Bu
    performans her zaman en zayıf olduğunuz tarafınızın düzeyinde kalacaktır.
    Güçlü olduğunuz yönlerinizde yapacağınız büyük gelişmelerin kaya tırmanma performansınıza etkisi az olacaktır. Oysa zayıf olduğunuz yönlerinizde yapacağınız en ufak bir gelişme bile performansınızda gözle görülür bir artış sağlayacaktır. Ancak zayıf noktalarınızı bulup antreman programınızı buna göre düzenleyerek maksimum bir gelişme sağlayabilirsiniz.
    Buradaki temel sorun kendinize doğru soruları sorarak ve tırmanışınızı sürekli olarak analiz ederek zayıf olduğunuz noktaları bulabilmenizdir. (Bunu yaparken güçlü olduğunuz noktaları da hatırlayın - onlar size güven ve motivasyon vermeye devam
    edeceklerdir.)
    Genelde kendi zayıflıklarımızı objektif olarak değerlendirmekte zorluk çekeriz. Bazen zayıf olduğumuz yönlerimizi geliştirmenin
    faydalı olabileceği fikrini hepten gözardı ederiz. Üst vücudu güçlü olan fakat ayaklarını iyi kullanamayan bir tırmanıcıyı ele alalım. Diğerleri ona ayaklarını kullanmasını söylediğinde cevabı şu olacaktır: " Neden ayaklarımı kullanayıım ki? Ayaklarımı iyi bir biçimde yerleştirmek istediğimde vakit kaybediyorum ve bu yüzden de kollarım daha çok yoruluyor."
    Kişinin ayaklarını kullanmak için çaba gösterdiğinde kollarının daha çok yorulacağı doğrudur. Ama bu sadece kişi ayaklarını kullanmayı öğrenene kadar geçerli bir durumdur. Kişi ayaklarını kullanmayı öğrendikten sonra tırmanış performansı mutlaka artacaktır. Kısacası bir tekniğin bize faydalı olup olmayacağına karar verebilmemiz için önce o tekniğimizi geliştirmemiz gerekir. Koşu ya da bisiklet gibi aynı hareketin tekrarlandığı sporlarda performansa etki eden faktörler daha azdır ve bu yüzden de zayıf olduğumuz yönümüzü bulmak çok daha kolaydır. Kaya tırmanış performansına etki eden faktörler ise o kadar fazladır ki bunların hepsini aynı anda geliştirmek imkansızdır. Verimli bir antreman programının yarısı zayıf olunan yönleri bulmak ve bunların nasıl geliştirilebileceğine karar vermektir.
    Kaya tırmanış performansına etki eden faktörleri altı ana konu başlığı altında toplayabiliriz.

    1. Fiziksel Durum
    Güç, dayanıklılık, esneklik

    2. Koordinasyon - Teknik

    3. Dış etkenler
    Kaya tipi, emniyet, malzeme, iklim

    4. Psikolojik faktörler
    Heyecan, korku, konsantrasyon, motivasyon

    5. Genel durumlar

    6. Taktik faktörler
    Tecrübe, bilgi, entellektüel yaklaşım

    Koordinasyonun temelleri
    Bisiklete binmeyi yeni öğrenen bir çocuk düşünün. Çocuk, ilk başlarda dengede durmakla o kadar çok uğraşıyordur ki nereye gittiğinin ya da etrafında neler olduğunun farkında değildir. İki hafta sonra ise inanılmaz bir değişim olmuştur. Hareketler
    öğrenilmiştir ve eskisi kadar dikkat gerektirmemektedir. Çocuk bisikleti sürerken etrafında olup bitenleri seyredebilmekte, hatta arkadaşlarıyla konuşabilmektedir.
    Kaya tırmanmaya yeni başlamış biri de kaya üzerinde çok tutuktur ve tırmanma eylemi kişinin bütün beyinsel faaliyetlerini üzerine toplamıştır. Zaman içinde bisiklet sürmeyi öğrenen çocuğun geçirdiği değişimi tırmanıcı da geçirir. Bu sayede tırmanıcı, sadece daha verimli tırmanmakla kalmaz; aynı zamanda tırmanış esnasında rotayı planlamak, uygun bir emniyet
    noktası bulmak gibi işlemleri de yapabilir.
    Bu değişimi daha iyi anlamak için değişimin ardındaki gizli faktörleri incelememiz gerekir: Motor Engramları

    Engramlar
    Hareket etsek de etmesek de beynimiz organlarımızdan sürekli sinyaller alır. Kas, tendon, eklem, deri gibi organlarımızdan gelen bu sinyaller beynimizin vücüdumuzdaki kasılmalar, vücüt pozisyonları ve vücudumuza etkiyen kuvvetler hakkında bilgi verir.
    Vücudumuzun her hareketini beyne aktarmak çok karmaşık bir işlemdir. 425 adet kasımızın her birinin beyinden sürekli olarak kontrol edilmesi gerekir. İlk kez yapılan hareketlerde beyin bu kinestetik sinyalleri alır, inceler ve kaslara cevap verir. Bu yüksek miktardaki bilgi akımı beynimizin motor bölümünün tam kapasite ile çalışmasına sebep olur. Bu yüzden ilk kez yapılan hareketler genelde tutuktur ve beynimizin neredeyse tamamen yapılan işle meşguldur.

    Engramların kaydedilmesi ve tekrarlanması
    Tırmanıcı yeni bir hareket yaptığında bu, beyinde o harekete özel bir dizi sinir uyarısı oluşumuna neden olur. Kişi aynı hareketi bir kaç kere daha tekrarladığında beyin, bu sinir uyarıları dizinini hafızaya "engram" olarak saklar. Bir engram binlerce bilinçli sinyalin yerini tutabileceği için beyini büyük bir yükten kurtarır ve böylece daha karmaşık hareketlerin yapılabilmesini sağlar.
    Kaya tırmanışında bir çok hareket dizinin gerçekleştirilebilmesi ancak vücudumuzun o hareketin engramını kaydetmesi ile gerçekleşebilir.
    Bir kaya rotasını ya da kısa kaya problemini bir kaç kez çıktıktan sonra daha kolay çıkabilmemizin nedeni de beynimizin ve vücudumuzun o hareketin engramını kaydetmiş olmasıdır.
    Engramların verimlilikleri en son ne zaman ve ne sıklıkta kullanıldıklarına bağlıdır. Bir engram ne kadar çok kullanılırsa daha
    sonra harekete dönüştürülebilmesi o kadar kolay olacaktır.
    Engram kontrolüne geçiş bilinçli bir hareket değildir. Beyin, karşılaştığı hareketleri tanıyorsa otomatik olarak engram kontrolüne geçer. Eğer tanımadığı bir hareketle karşılaşırsa da ilk önce bu hareketi mevcut olan engramlardan birine uydurmaya
    çalışır. Bu da başarısız olursa harekete ilk kez yapılıyormuş gibi davranır. Engram kontrolü altında tırmandığımızda beynimiz daha az meşgul olacağı için, beynimizi, gücümüzü nasıl en verimli kullanabileceğimiz, rotanın nasıl devam ettiğini kontrol etme gibi işlemler için kullanabiliriz.

    Bir engram repertuarı oluşturma
    Çok az spor kaya tırmanışının gerektirdiği kadar çeşitli ve hassas hareketler gerektirir. Kaya tırmanışında ufak hatalar ya da
    verimsizlikler kendini hemen gösterir. En iyi tırmanan kişinin diğerlerinden daha güçlü olması gerekmez; sadece diğerlerine göre daha az hareket hatası yapması yeterlidir.
    Tırmanıcıları birbirinden ayıran temel özellik hareket ve pozisyon seçimleridir.
    Kaya tırmanırken her düştüğümüzde bunun nedeninin parmaklarımızda artık güç kalmaması olduğunu düşünürüz. Bu düşünce kaya tırmanışının temeline ters düşen bir düşüncedir. Parmaklarınızda kuvvet kalıp kalmaması, nasıl hareket ettiğinize ve rotada bulunduğunuz yere ne kadar verimli geldiğinize bağlıdır.
    Uzak doğu dövüş sporları da kaya tırmanışı gibi, mümkün olan hareket kombinasyonlarının sınırsız olduğu güç ve kesinlik gerektiren sporlardır. Dikkat ettiyseniz bu sporları yapan kişiler, güç çalışmak yerine hareket antremanı yapmayı tercih ederler. İki tip sporda da güç, teknik olmadan bir işe yaramaz. Fiziksel potansiyelinizin sınırında tırmanabilmeniz için tırmandığınız rotadaki hareketlerin engramlarına sahip olmanız şarttır. Bir rotayı ilk kez tırmanıyor olsanız bile beyninizde o rotaya uygun engramlar bulunması işinizi oldukça kolaylaştıracaktır.
    Bütün bunların antreman programınıza etkisi ne olacaktır? Eğer kaya tırmanış performansınızı arttırmak istiyorsanız ilk hedefiniz mümkün olduğunca geniş bir engram reperturarı oluşturmak olmalıdır. İkinci hedefiniz ise kaya tırmanışının harekete dayalı bir spor olduğunu anlamak ve zayıf olduğunuz noktalarınızı geliştirmek olmalıdır.
    Tırmanıcıların çoğu bu noktaları unuturlar ve çok az ilerleme gösterirler ya da hiç bir ilerleme göstermezler. Bu tırmanıcılardan biri olmayın!

    Dale Goddard - Udo Neuman
    "Performance Rock Climbing" adlı kitaptan Yankı Tansuğ tarafından derlenmiştir.

    (*) Udo Neuman eski
    Alman Kayaking şampiyonu ve 16 senelik tırmanıcıdır. Antreman ve hareket konularında master yapmıştır ve dünya şampiyonu atletlere antrönörlük yapmaktadır.
    (*) Dale Goddard bir düzineden fazla 5.13d ve 5.14a (UIAA - X) tırmanmıştır.



    Bu Sanal Mağazada Elektronik Ticaret için ProjeSoft E-Ticaret yazılımı kullanılmaktadır.